Często mieszkamy w danej miejscowości lub jesteśmy blisko w jej sąsiedztwie, a nie znamy z tego miejsca bardzo interesujących faktów, postaci lub historii. A dzisiaj mieszkańcy Borzysławia, w gm. Tychowo, w pow. białogardzkim, mogą czuć się zaszczyceni.

 

Większość z nas czytało Przygody Tomka Sawyera , czy też Przygody Hucka Finna lub przynajmniej słyszało o tych znanych powieściach. Nikomu tak naprawdę nie trzeba przedstawiać autora tych wspomnianych powieści, bo jest to słynny Mark Twain –  nazwany przez pisarza Williama Faulknera, „ojcem amerykańskiej literatury”.

Mark Twain, to tak naprawdę Samuel Langhorne Clemens, urodzony 30 listopada 1835 roku w osadzie Florida, Monroe, stan Missouri, zmarły 21 kwietnia 1910 roku w Redding, stan Connecticut. Amerykański pisarz pochodzenia szkockiego, satyryk, humorysta i wolnomularz.

Obecnie wiemy, że Mark Twain był kuzynem Alice Bryan Clemens  urodzonej w St. Louis, Missouri, USA, 12 maja 1850 roku, a zmarłej 19 sierpnia 1912 roku w Burzlaff – Cesarstwo Niemieckie, czyli w Borzysławiu (obecnie gm. Tychowo, Polska). Była to słynna baronowa, która poznała podczas wakacji w Europie Maximiliana Felixa Christopha Wilhelma Leopolda Reinholda Alberta Fürchtegotta von Versena – generała armii niemieckiej; urodzonego 30.11.1833 r. w Wierzchowie, a zmarłego w Berlinie 07.10.1893 roku. Był synem Johanna Georga Leopolda von Versena i jego pierwszej żony, Huldy Wilhelminy Luisy Henrietty Leopoldiny Ottilie von Glasenapp.

Był generałem kawalerii, pomocnikiem przy rozkazach króla Prus i dowódcą III Armii. Walczył w Paragwaju, był więźniem sił sojuszniczych Brazylii, Argentyny i Urugwaju; uważano, że jest szpiegiem wynajętym przez siły sprzymierzone, aby zamordować Francisco Solano Lópeza podczas wojny w Paragwaju. Przeżył ten konflikt i opisał te epizody i swoje wrażenia w książce “Podróże w Ameryce Południowej i Wielkiej Wojnie Południowej”.

Ród generała pochodził z miejscowości Burzlaff, Mandelatz, Tietzow (Borzysław, Modrolas i Tyczewo w dzisiejszej gm. Tychowo). Rodzina ta była w posiadaniu tychże miejscowości od XIV wieku. Ślub pomiędzy baronową Alice Clemens, a generałem von Versen odbył się w Wiesbaden dnia 16 maja 1871 roku. Po wejściu do rodziny von Versen, Alice Clemens była określana jako „Herrin auf Burzlaff und Mandelatz („Pani z Borzysławia i Modrolasu”). Odziedziczyła tytuł po najstarszym przodku Versenów, tj.: Conradzie z w/w miejscowości – bo była osobą bardzo szanowaną, o wielkim sercu i miłości.

 

Alice Clemens (fotografia wykonana przed 1909 r,)

 

Alice Bryan Clemens  – „Herrin auf Burzlaff und Mandelatz” była córką Jamesa Clemens Jr., urodzonego w Danville, Kentucky, 29 października 1791 roku, a zmarłego w St. Louis, Missouri, 12 stycznia 1878 roku. Był on amerykańskim biznesmenem i bankierem. 10 stycznia 1833 roku poślubił Elizabeth “Eliza” Brown Mullanphy (1812 – 1853), z którą miał 12 dzieci.

Natomiast Mark Twain był synem Johna Marshalla Clemens (11.08.1798 – 24.03.1847) i Jane Lampton (18.06.1803 – 27.10.1890). Dziadkiem Marka Twaina był Samuel B. Clemens (1773-1805), żonaty z Parmelią Hancock, a brat ojca wyżej wspomnianej Alice Clemens z Borzysławia. Zatem ich wspólnym przodkiem był Kapitan Jeremiah Clemens urodzony w 1732 roku w Jersey, a zmarły 17.11.1811 roku w  Amherst County, Virginia, USA, żonaty z Elizabeth Moore (1740). Ich wspólny pra…dziad, to Jeffrey Clement urodzony około 1230 roku w Peak, Cardinshire w Walii.

 

Kuzyn Mark Twain (1907, Samuel Langhorne Clemens)

 

Mark Twain w wieku dwunastu lat z powodu śmierci ojca musiał przerwać naukę i rozpocząć pracę zarobkową. Jest wiadomym, że ojciec Alice Clemens pomagał bardzo jego rodzinie. Zatem Alice i Mark musieli się bardzo dobrze znać.

W 1880 roku została wydana książka Marka Twaina Włóczęga za granicą (A Tramp Abroad), gdzie zawarł swoje przeżycia z drugiej podróży do Europy, podczas której zwiedził Niemcy, Szwajcarię i Włochy. Zatem wiemy, że przed rokiem 1880 Mark Twain był dwukrotnie w Europie. Mogło to mieć istotny wpływ na poznanie przez Alice Bryan Clemens swojego przyszłego męża, generała w pruskiej armii, Maximiliana von Versena.

Bardzo interesującym faktem z biografii Marka Twaina jest historia opisana m.in. w My Mark Twain: Reminiscences and Criticisms z 1990 r., autorstwa Williama Deana Howells, tj.:

„Mark Twain jadł razem z Cesarzem Williamem II i z Generałem von Versen dnia 20.02.1892 roku. Generał von Versen poślubił kuzynkę Marka Twaina. Mark Twain zanotował: „Tego dnia Cesarski Lew i Demokratyczny Baranek powinni usiąść razem, a niewielki Generał powinien ich nakarmić”. Paine Biography, II, 940”.

Cesarz Wilhelm II prosił generała von Versena, by ten zorganizował przyjęcia dla Marka Twaina, bo chciał poznać go prywatnie i nieformalnie. Pośród 12 gości byli: brat cesarza, Książę Heinrich; imperialny szambelan, książę Radolin; Friedrich Rottenburg i Rudolf Lindau z Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec; oraz kilku wysoką rangą wojskowych i oficerowie marynarki wojennej. Po przyjęciu, Mark Twain nazwał tzw.: „Palący Parlament” jako „piwo po posiłku i cygara”, trwało to do północy, gdy cesarz wyszedł ze spotkania. Wyjście cesarza było prawdopodobnie związane z tym, że próbował przy każdej okazji monopolizować z jego strony konwersację, a także jego zwolnienie rok wcześniej z „żelaznego kanclerza”. Otto von Bismarck (1815-1898), którego polityczna bystrość była podziwiana przez Twaina i autor napisał: Howells, on myślał, że to Wilhelm II, „uszczęśliwiony suweren”. Twain siedział z prawej strony Cesarza

Z innych wspomnień Marka Twaina wiemy także, że cesarz wysyłał Panią Clemens von Versen by ta zaprosiła słynnego pisarza do pałacu na poświęcenie niektórych flag. A sam pisarz przy jednej z okazji zatrzymał generała Versena do zagrania z nim w piłkę.

W roku 1893 zbankrutowało przedsiębiorstwo wydawnicze, w które Twain zainwestował 200 tys. dolarów. Pisarz popadł w poważne tarapaty finansowe. W tej sytuacji wyruszył w długie tury objazdowych odczytów w USA i Europie, które cieszyły się olbrzymim powodzeniem, zapewniając spłatę długów oraz zgromadzenie nowej fortuny.

Zatem powstaje także pytanie, czy podczas swoich podróży do Europy, Mark Twain odwiedził w Burzlaff (Borzysławiu) swoją bliską kuzynkę Alice Clemens? Oraz czy jego prawdopodobny pobyt u kuzynki w Burzlaff, Mandelatz, czy też w Tietzow, w obecnej gm. Tychowo mógł mieć  wpływ na którąś z jego powieści? Tego nie jesteśmy pewni. Z jego listów wynika, że podróżował również przez Prusy i Niemcy, gdzie spędził kilka miesięcy.

Poniżej rodzinne fotografie z kronik rodziny von Versen wykonane ok. przed 1909 rokiem.

 

Dom Versenów w Burzlaff

 

 

Most na rzece przy parku w Burzlaff

 

 

Fotografie z Mandelatz

 

 

Fotografie z Mandelatz

 

Autor art. Paweł Wasiak, Szczecin, dnia 21.09.2017 r.

Źródła:
– Delphi Complete Works of Mark Twain (Illustrated), Mark Twain, 2013,
– http://missourioverthere.org,
– https://wikivisually.com,
– Kroniki rodu von Versen 1909,
– Mark Twain’s Letters, Volume 4: 1870–1871, Mark Twain, 1995,
– My Mark Twain: Reminiscences and Criticisms, William Dean Howells, 1999,
– www.geni.com,
– www.wikipedia.com.
Źródło fotografii (bez fotografii Marka Twaina):
– „Geschichte des Geschlechts v. Versen und v. Fersen. Bd. 2, Urkundenbuch mit mehreren Kunst- und anderen Beilagen, sowie einem Anhang … : Als Manuskript gedruckt, Versen, Friedrich von, 1909”, str. 505, 490, 491, http://hdl.handle.net/10062/24978
Źródło zdjęcia Marka Twaina: https://pl.wikipedia.org/wiki/Mark_Twain

 

 

Paweł Wasiak-tropiciel tajemniczych historii rodzinnych i potomków starożytnych dynastii. Twórca strony www.wasiak.jcom.pl. Autor artykułów o genealogii i indeksów parafialnych. Mieszkaniec Szczecina. Miłośnik historii dokumentalnych.