Dziś czarny protest, solidarny manifest  kobiet przeciwko restrykcyjnym zapisom propozycjom zmian w tzw “ustawie antyaborcyjnej”.

rpixabay-ed-lips-1213161_1280Postanowiliśmy raz jeszcze przeanalizować proponowane zmiany i na chłodno (a nie jest łatwo), próbować je zrozumieć. Zasadniczym punktem zapalnym i źródłem konfliktu między zwolennikami i przeciwnikami zmian, jest definiowanie samego życia oraz penalizacja (karanie) kobiet.

Obecnie obowiązuje “Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego  warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78)”

link do propozycji zmian całość

Jak jest teraz?

Polsce aborcja jest dopuszczalna jedynie w trzech kwalifikowanych przypadkach dopuszczanych przez prawo:

  1. ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej (bez ograniczeń ze względu na wiek płodu
  2. badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej,
  3. zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (do 12 tygodni od początku ciąży Występowanie okoliczności określonej w pkt. 3 stwierdza prokurator, pozostałe dwa lekarz inny niż przeprowadzający zabieg, chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety

W przypadku kobiety małoletniej, bądź ubezwłasnowolnionej całkowicie konieczna jest zgoda jej rodziców bądź opiekunów prawnych, a w przypadku, gdy nie są w stanie jej wyrazić bądź ciężarna ma mniej niż 13 lat także sądu rodzinnego.

Porównajmy zatem najbardziej zapalne zapisy

Podstawowy problem to zdefiniowanie życia poczętego i  fundamentalne podejście do subiektywnego pojmowania istoty życia.

Ustawę rozpoczyna preambuła czyli wstęp do ustawy o istotnym znaczeniu politycznym opisujący okoliczności wydania aktu oraz określający cele, jakim powinien on służyć. Krótko rzecz ujmując preambuła to  główne  założenia dokumentu.

Preambuła obecnie:

 pixabay-baby-1295826_1280“Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka, a troska o życie i zdrowie należy do podstawowych obowiązków państwa, społeczeństwa i obywatela; uznając prawo każdego do odpowiedzialnego decydowania o posiadaniu dzieci oraz prawo dostępu do informacji, edukacji, poradnictwa i środków umożliwiających korzystanie z tego prawa, stanowi się, co następuje”

Propozycja zmian:

„Uznając, że wyrażona w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada prawnej ochrony życia każdego człowieka nierozerwalnie związana jest z przynależną każdemu, niezależnie od etapu jego rozwoju, przyrodzoną i niezbywalną godnością człowieka, stanowi się, co następuje:

Różnica wydaje się wynikać z  ujęcia  relacji i współzależności kobieta/rodzina –  dziecko. W obecnym kształcie  definicji,  dziecko definiowane jest przedmiotowo: planuje się  je  i  posiada.

W propozycji zmian dziecko jest niezależnym bytem, które otrzymujemy na tzw “donoszenie”, wychowanie, aby dalej oddac je społeczeństwu. W tym kontekście kobieta może odczuwać dyskomfort związany z traktowaniem jej ciała przedmiotowo, jako niedecyzyjny byt, ujęty w niniejszej dyskusji jako tzw inkubator. Wydaje się więc, że nastąpiło tu przeniesienie uprzedmiotowienia z dziecka na kobietę.

i dalej:

Art. 1. [Prawo do życia] 2 Prawo do życia podlega ochronie, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie.

Tu ustawodawca decyduje, ustanawia  kiedy płód staje się człowiekiem

Propozycja:

„Art. 1. Każdy człowiek ma przyrodzone prawo do życia od chwili poczęcia, to jest połączenia się żeńskiej i męskiej komórki rozrodczej. Życie i zdrowie dziecka od jego poczęcia pozostają pod ochroną prawa.”;

W propozycji  zmian ustawodawca nie decyduje o momencie stawania się istota ludzką. To się dzieje poza nami.

Tytuł także do zmiany

Obecnie tytuł ustawy brzmi:

“O planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży”

Propozycja:

„O powszechnej ochronie życia ludzkiego i wychowaniu do życia w rodzinie”

Najbardziej kontrowersyjne zapisy:

Obecnie aborcja definiowana jest w ustawie jako przerwanie ciąży, w propozycji zmian jako spowodowanie śmierci dziecka

Art. 152.

§ 1. Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów ustawy,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub ją do tego nakłania.
§ 3. Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Propozycja

Art. 152.

§ 1. Kto powoduje śmierć dziecka poczętego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.pixabay-prison-1548012_1280

§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 3. Odpowiada w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo czynu określonego w § 1 także ten, kto udziela pomocy w jego popełnieniu lub do jego popełnienia nakłania.

§ 4. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1 i § 2, lekarz, jeżeli śmierć dziecka poczętego jest następstwem działań leczniczych, koniecznych dla uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia matki dziecka poczętego.

§ 5. Jeżeli sprawcą czynu określonego w § 1 jest matka dziecka poczętego, sąd może zastosować wobec niej nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

To właśnie ten artykuł, mówiąc delikatnie wkurza i niepokoi kobiety. Sąd może (ale nie musi) być wspaniałomyślny i zastosować “nadzwyczajne złagodzenie kary”. Zapis wskazuje na jedynie incydentalne i w drodze wyjątku zasądzić na korzyść kobiety,  ponieważ zgodnie z definicją SJP, słowo “nadzwyczajny” oznacza:

«spowodowany szczególnymi okolicznościami lub nieprzewidziany w programie, planie»

pixabay-pregnant-1597889_1920Kolejny newralgiczny punkt proponowanych zmian podnoszony przez zwolenników jako uspokajacz dla “rozhisteryzowanych” i  nieufnych kobiet.

“§ 6. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która dopuszcza się czynu określonego w § 2”

I znów treść niejasna, niedookreślona, a więc budząca uzasadnione obawy i lęki związane z ryzykiem dowolności interpretacyjnej. Otóż w paragrafie drugim jest mowa o nieumyślnym spowodowaniu śmierci. Tyle, że co do zasady, trzeba sprawdzić, zbadać, czy takowa przesłanka zaistniała, a więc przeprowadzić  czynności sprawdzające.

I tu rodzą się pytania i obawy, jak to ma wyglądać w praktyce.

Czy kobieta i  jej otoczenie będą np. przesłuchiwane w sprawie?

Jak będzie sprawdzane, czy rzeczywiście kobieta dokonała czynu zabronionego, karalnego?pixabay-awyer-28838_1280

Czy będzie poddawana przymusowemu badaniu?

Jakie procedury będą przywdziane i jakie środki będą stosowane wobec podejrzanej o popełnienie czynu karalnego, czy np tymczasowy areszt na czas postępowania?

Co z pomocą psychologiczną dla kobiety objętej podejrzeniem?

Co z ochroną wysoce wrażliwych danych osobowych, jak będą zabezpieczane?

I wiele innych,  na które dziś nie znamy odpowiedzi.

Wiele mówi się także o ochronie życia dziecka kosztem narażeniem życia i zdrowia kobiety, czyli zestawienia na szali dwóch wartości: życia matki i życia dziecka. Istnieje ryzyko, że lekarze nie będą podejmować się aborcji, z obawy przed konsekwencjami wynikającymi wprost z kodeksu karnego.

Według propozycji:

§4. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1 i § 2, lekarz, jeżeli śmierć dziecka poczętego jest następstwem działań leczniczych, koniecznych dla uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia matki dziecka poczętego.

Wydaje się oczywiste, że nie ma czego się bać, jednak ze względu na głęboki kryzys zaufania do instytucji państwowych, kryzys autorytetów jako takich, trudno dać wiarę, że sąd i prokurator przychylą się ku domniemaniu niewinności. Biorąc pod uwagę średni czas toczenia się spraw sądowych i trwania dochodzeń, odnosi się wrażenie, że kobieta, lekarz i osoby ” biorące udział w procederze”, będą musieli długo udowadniać, swoją niewinność i fakt, że w wielkim uproszczeniu, nie są mordercami.

Poczęcie w wyniku czynu zabronionego ( gwałtu)

W kontekście nakazywania kobietom rodzenia dzieci poczętych w wyniku czynu zabronionego, nie znaleźliśmy wprost takiego  zapisu w propozycji zmian.

Jedyny punkt podnoszący problem poczęcia w wyniku czynu zabronionego (gwałtu) dotyczy objęcia przez organy państwowe wsparciem materialnym  i opieką rodzin dotkniętych tym problemem.

Propozycja:

w art. 2:
a. ust. 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1) opiekę medyczną nad kobietą w ciąży oraz dzieckiem poczętym,”; b. ust. 2a otrzymuje brzmienie:

pixabay-hospital-840135_1920„2a. Organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są zobowiązane zapewnić pomoc materialną i opiekę dla rodzin wychowujących dzieci dotknięte ciężkim upośledzeniem albo chorobą zagrażającą ich życiu, jak również matkom oraz ich dzieciom, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że do poczęcia doszło w

Obecnie:

Art. 2. [Opieka medyczna, socjalna i prawna] 1. 3 Organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są obowiązane do zapewnienia kobietom w ciąży opieki medycznej, socjalnej i prawnej w szczególności poprzez:

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

2) pomoc materialną i opiekę nad kobietami w ciąży, znajdującymi się w trudnych warunkach materialnych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej

3) dostęp do szczegółowych informacji na temat uprawnień, zasiłków i świadczeń przysługujących kobietom w ciąży, matkom, ojcom oraz ich dzieciom oraz do informacji dotyczących instytucji i organizacji pomagających w rozwiązywaniu problemów psychologicznych i społecznych, a także zajmujących się sprawami przysposobienia.

Pytanie jest następujące: czy ustawa w obecnej formie jest aż tak zła, że należy ją obostrzać? A może zabrakło skutecznego doinformowania. A może z góry wiadomo, że nie będzie zmian, ale czymś trzeba zająć społeczeństwo…..

DLA DOCIEKLIWYCH ABORCJA W UJĘCIU HISTORYCZNYM

źródło Wikipedia

Pod zaborami

W okresie zaborów obowiązywały kodeksy karne państw zaborczych uznające aborcję za przestępstwo bez żadnych wyjątków (aczkolwiek przerwanie ciąży dokonane dla ratowania życia matki mogło być uznane za legalne jako działanie w stanie wyższej konieczności). W zaborze austriackim odpowiedzialności karnej podlegał także ojciec mającego narodzić się dziecka, jeśli udowodniono mu udział w dokonaniu aborcji.

Przepisy te były w mocy w odrodzonym państwie polskim aż do 1932 roku.

Okres międzywojenny

W końcu lat 20. XX w. ruszyła silna kampania mająca na celu wprowadzenie „Niekaralności przerywania ciąży z przyczyn społecznych” – zaangażowani byli w nią m.in. Tadeusz Boy-Żeleński i Irena Krzywicka. Po długiej i burzliwej dyskusji postanowiono, iż art. 233 polskiego Kodeksu karnego zalegalizuje aborcję w dwóch wypadkach:

z powodu ścisłych wskazań medycznych;
gdy ciąża zaistniała w wyniku zgwałcenia, kazirodztwa bądź współżycia z nieletnią poniżej lat 15[9]
Kodeks wprowadzał też wymóg, aby zabieg był dokonany przez lekarza, nie podano natomiast trybu stwierdzania występowania przepisanych ustawą wyjątków ani stadium zaawansowania ciąży, do jakiego wolno dokonać aborcji. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 o wykonywaniu praktyki lekarskiej wprowadziło wymóg, aby konieczność medyczna usunięcia ciąży była potwierdzona przez dwóch lekarzy innych niż przeprowadzający zabieg a uzasadnione podejrzenie, że do zapłodnienia doszło wskutek przestępstwa stwierdzone odpowiednim zaświadczeniem prokuratora

W momencie wejścia w życie było to jedno z najbardziej liberalnych ustawodawstw aborcyjnych w Europie. Bardziej liberalne przepisy aborcyjne miał jedynie ZSRR w latach 1920–1936.

Okupacja niemiecka

W okresie okupacji hitlerowskiej obowiązywało w latach 1943-1945 prawo pozwalające na dokonywanie aborcji w nieograniczonym zakresie przez Polki – był to jedyny raz w historii Polski, kiedy aborcja była legalna „na żądanie”. Prawo to było częścią planu eksterminacji narodu polskiego przez niemieckiego okupanta

Polska Rzeczpospolita Ludowa

Ustawa z dnia 28 października 1950 roku o zawodzie lekarza wprowadziła wymóg, aby konieczność przerwania ciąży przez wzgląd na zdrowie kobiety ciężarnej była potwierdzona orzeczeniem komisji lekarskiej (której skład i tryb postępowania określi rozporządzenie ministra zdrowia), a uzasadnione podejrzenie, że do zapłodnienia doszło w wyniku zgwałcenia, kazirodztwa bądź współżycia z małoletnią poniżej lat 15 stwierdzone stosownym oświadczeniem prokuratora.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1956 r. o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1956 r. Nr 12, poz. 61) wprowadziła możliwość dokonywania aborcji przez uprawnionego do tego lekarza w trzech przypadkach (art. 1 ust. 1):

gdy za przerwaniem ciąży przemawiały wskazania lekarskie dotyczące zdrowia płodu lub kobiety ciężarnej;
gdy zachodziło uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa;
ze względu na trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej.
Ustawa zakazywała aborcji w przypadkach określonych w pkt 2 i 3, jeżeli zachodziły przeciwwskazania lekarskie dotyczące zabiegu przerwania ciąży (art. 1 ust. 2). Istnienie uzasadnionego podejrzenia, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa, stwierdzało zaświadczenie wydane przez prokuratora (art. 2 ust. 1).

Zabronione było:

zmuszanie kobiety do poddania się zabiegowi przerwania ciąży (art. 3);
dokonywanie zabiegu przerwania ciąży za zgodą kobiety, lecz wbrew przepisom art. 1 ustawy (art. 4);
udzielanie pomocy kobiecie ciężarnej w dokonaniu zabiegu przerwania ciąży wbrew przepisom art. 1 ustawy (art. 5).
W arendze do tej ustawy podkreślono, że jej celem jest ochrona zdrowia kobiety przed ujemnymi skutkami zabiegów przerywania ciąży, dokonywanych w nieodpowiednich warunkach lub przez osoby niebędące lekarzami.

W praktyce stosowania tej ustawy była wykorzystywana podstawa odwołująca się do względów społecznych, ponieważ w drodze rozporządzenia Ministra Zdrowia ustalono, że na podstawie oświadczenia kobiety ciężarnej stwierdza się istnienie ciężkich warunków życiowych kobiety

W kontekście tej ustawy, na gruncie prawa karnego interpretowano w doktrynie, jako dobro chronione:

przez jednych autorów: zdrowie i życie kobiety ciężarnej, nie zaś płód[16], albo ciążę kobiety zgodną z jej wolą
przez innych autorów: ciążę, tj. normalny rozwój płodu ludzkiego w łonie matki pośrednio zaś życie i zdrowie kobiety ciężarnej

III RP

Ustawa z 1993 r. o planowaniu rodziny
Wejście w życie ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 78) ograniczyło dostęp do zabiegów przerywania ciąży – odtąd można dokonywać legalnej aborcji przy zaistnieniu jednej z określonych przesłanek:

ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej (bez ograniczeń ze względu na wiek płodu; wystąpienie tej okoliczności stwierdza lekarz inny niż dokonujący przerwania ciąży, chyba, że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety
badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej); wystąpienie tej okoliczności stwierdza lekarz inny niż dokonujący przerwania ciąży
zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (do 12 tygodni od poczęcia); wystąpienie tej okoliczności stwierdza prokurator.
Nowelizacja ustawy dopuszczająca przerywanie ciąży z przyczyn społecznych i jej uchylenie

Stan prawny aborcji na świecie:

Legalna na życzenie
Legalna w przypadku zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego matki, gwałtu, wad płodu lub trudności socjoekonomicznych
Legalna w przypadku zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego matki, gwałtu lub wad płodu
Legalna w przypadku zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego matki lub gwałtu
Legalna w przypadku zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego matki
Nielegalna
Zależnie od regionu

Od 1996 ustawa dopuszczała przerywanie ciąży również, gdy kobieta ciężarna znajduje się w ciężkich warunkach życiowych lub trudnej sytuacji osobistej; wymagane było złożenie oświadczenia przez kobietę ciężarną i odbycie konsultacji z innym lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub inną osobą uprawnioną niż mającą przeprowadzić zabieg; zabieg można było przeprowadzić, jeżeli kobieta podtrzymywała swój zamiar po upływie 3 dni od konsultacji.

Trybunał Konstytucyjny w pełnym dwunastoosobowym składzie – przy trzech zdaniach odrębnych – w Orzeczeniu z dnia 27 maja 1997 r., sygn. akt K 26/96 (OTK 1997, nr 2, poz. 19) orzekł o niezgodności przepisu wprowadzającego tę przesłankę z przepisami konstytucyjnymi utrzymanymi w mocy przez tzw. Małą Konstytucję z 1992 przez to, że legalizuje przerwanie ciąży bez dostatecznego usprawiedliwienia koniecznością ochrony innej wartości, prawa lub wolności konstytucyjnej oraz posługuje się nieokreślonymi kryteriami tej legalizacji, naruszając w ten sposób gwarancje konstytucyjne dla życia ludzkiego. Ponadto w uzasadnieniu do tego orzeczenia wyraził pogląd, że Uchwalona 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej potwierdza w art. 38 prawną ochronę życia człowieka. Podstawa konstytucyjna, na której oparł swoje orzeczenie TK, znalazła więc potwierdzenie i wyraźne wyartykułowanie w Konstytucji RP.

Przepisy dotyczące czwartej przesłanki utraciły moc obowiązującą z dniem 23 grudnia 1997 r. na podstawie Obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 157, poz. 1040).

W przypadku małoletniej lub kobiety ubezwłasnowolnionej całkowicie, do dokonania aborcji wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego na piśmie. W przypadku małoletniej powyżej 13. roku życia wymagana jest także jej pisemna zgoda; jeżeli ma poniżej 13 lat, wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, a małoletnia ma prawo do wyrażenia własnej opinii.
— Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.)
Kobieta ciężarna nie ponosi odpowiedzialności karnej za przerwanie ciąży

Nieudana próba wpisania ochrony życia ludzkiego od poczęcia do konstytucji

W 2007 roku próbowano w sposób bezpośredni zapisać w konstytucji prawną ochronę życia ludzkiego od poczęcia, ale projekt ten nie został zaaprobowany przez Sejm. Partie deklarujące się jako prawicowe (Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość) i centrum (Polskie Stronnictwo Ludowe) są przeciwne zmianom istniejących przepisów w kierunku większej dopuszczalności aborcji; zmiany takie popierają zaś partie określające się jako lewicowe (Twój Ruch, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Polska Partia Pracy, Unia Pracy, Socjaldemokracja Polska), częściowo popiera określająca się jako liberalna – Partia Demokratyczna – demokraci.pl, a także Zieloni 2004. Zaostrzenie przepisów w kierunku mniejszej dopuszczalności aborcji postulowała m.in  Liga Polskich Rodzin.