Zdrowy rozsądek – zbiór przesądów

Prawda jest wyłącznie kategorią psychologiczną, a pojawiła się wraz z narodzinami świadomości. Tak w istocie należałoby odczytywać słowa węża w raju: „poznacie prawdę i będziecie jako bogowie”.

oak-ridge-103930_1920Einstein powiedział, że zdrowy rozsądek to zbiór przesądów, których nabieramy około 16 roku życia. W istocie to prawda, ponieważ tzw. zdrowy rozsądek to wynikowa pewnej wizji świata utrwalanej przez doświadczenia życiowe, rodzinę, kulturę, szkołę i określone cechy osobowościowe. Czym jest owa wizja świata? To obraz rzeczywistości ukształtowany w naszym umyśle, pozwalający lepiej przystosować się do otoczenia zewnętrznego i usprawniający metabolizm informacyjny (określenie Antoniego Kępińskiego).

Wszystkie bodźce, które do nas docierają, albo potwierdzają tę wizję, albo wzbudzają dysonans poznawczy. Dzieje się tak dlatego, że w procesie dostosowania dochodzi do utożsamienia obrazu świata z prawdą.

Prawda jest pojęciem, które pojawia się u samego źródła filozofii. Czymże jest bowiem pytanie o arche u jońskich myślicieli, jeśli nie pytaniem o prawdę? Arystoteles definiuje prawdę jako zgodność sądu z rzeczywistością, a Platon umieszcza ją pośród trzech królewskich idei. I naprawdę nie ma znaczenia, czy jest to Talesowska woda, czy Heraklitejski ogień, czy jakakolwiek inna zasada, gdyż obiektywnie istnieje tylko pewien stan rzeczy zdeterminowany przez prawa rządzące bytem. Prawda jest wyłącznie kategorią psychologiczną, a pojawiła się wraz z narodzinami świadomości. Tak w istocie należałoby odczytywać słowa węża w raju: „poznacie prawdę i będziecie jako bogowie”.

Wyłanianie się z ciemności bytu świetlistej istoty człowieka jawi się doprawdy jako najbardziej tajemniczy proces, jaki zaszedł wbustos-756620_1280 łonie tegoż bytu. Filozofowie w różny sposób radzili sobie z odróżnianiem tej „cząstki”. Kartezjusz określał człowieka mianem res cogitans, Leibniz nazywał go monadą bez okien, Hegel – świadomością skończoną, Heidegger używał określenia Dasein, a Sartre posługiwał się terminem: byt dla siebie. Nie wdając się jednak w terminologiczne dystynkcje, powiemy, że świadomość jest mostem łączącym pojedynczą egzystencję z tym, co poza nią. Prawda „rodzi się” w punkcie tego zetknięcia. Jest zatem, jako kategoria psychologiczna, elementem immanentnym, ale, ponieważ „rodzi się” na styku, generuje radykalną transcendencję. Sprawia, że „świetlisty byt” przekracza własne granice. Widać więc, że natura prawdy jest paradoksalna. Sama prawda jest paradoksem. Diagnoza ta tworzy bardzo poważna konsekwencje epistemologiczne.

W klasycznym rozumieniu prawdą coś jest względnie coś prawdą nie jest. Jednak powyższa eksplikacja dowodzi, że kwestia ta jest o wiele bardziej skomplikowana. Dobrze o tym wiedzą matematycy i logicy (by przywołać tutaj tylko jedno nazwisko – Kurta Goedla). W proponowanym ujęciu prawda nie jest kategorią poznawczą (nie jest rezultatem poznania obiektywnego stanu rzeczy), ale kategorią przystosowawczą (czyli funkcją harmonizowania bytu-dla-siebie z bytem-w-sobie). W tym sensie, rację miałby Nietzsche, który prawdą nazywał to, co służy życiu.

Autor: Jan Stasica

źródło: Artelis.pl.